Log #8

(yazının orijinal yayın tarihi 9 temmuz 2026)

Selam

Sınavların hemen öncesinde ders çalışmaya çalışırken (çok ikonik bir söylem, değil mi? çalışmaya çalışmak. çalışma döngüsü) kendimi yine yerine getirmem sorumluluklardan kaçarken ve yanlış işler için üretken olurken buldum. Bunlardan birisi de tabii ki bu kimsenin siklemediği blog yazılarım. Hayır blog için yanlış iş yaftasında bulumuyorum ancak şu anda yapmam gereken iş kesinlikle bu değil. Göttingen'e yüksek lisans eğitimim sebebiyle gelmem üzerinden yaklaşık 1 yıl geçti ve ben bütün bu koca seneyi bomboş geçirmişim gibi hissediyorum. Ciddi manada üretken ve anlamlı hiçbir iş gerçekleştirmedim. Hani bu geçen sürede hayattan keyif almak adına ne yaptım diye soracak olursanız, yine koca bir hiç... Salak salak obsesyonlar ve uzun uzun boş düşünme oturumlarından ve bitmek bilmeyen bir depresyon döneminden sonra mentali fazlasıyla toparlamış bir şekilde bu log'u yazmaktayım. Toparladım dediğime de çok şey etmeyin, göreceli olarak müthiş bir sıçrama olmasından ötürü çok iyiymişim gibi hissediyorum hepsi bu. Geçtiğimiz aylar mental açıdan o kadar zorlayıcı ve boştu ki şu an içnde bulunduğum durum iyi gibi geliyor. Ancak objektif bakacak olursak ve durumu az da olsa (dozunda) idealize etmeye kalkarsam aslında hiç de olmayı istediğim yerde değilim. Yani durumlar "iyi" değil ama "daha iyi". İvmeyi yukarı kaldırmak da önemli tabii ki, asla bunu küçümseme gibi bir gerizekalılık göstermeyeceğim. Tek yapmam gereken şey, mental durumumu çok değişkenli bir fonksiyon olarak düşünürsek ve her parametrenin eşit ağırlık çarpanlarına sahip olduğunu farz edersek yani diyelim ki her parametredeki belirli bir miktar değişim hayatımın ortalama kalitesini eşit miktarda etkiliyor olsun, bütün bu parametrelerin toplamı benim genel mental sağlığımı ve bütün parametrelerin türevlerinin ortalaması da mental durumumdaki genel değişimi verecek olsun, o halde benimt tek yapmam gereken şey her dimension'da ikinci türevi 0 ve üzerinde tutmak olmalı. Görece daha iyiye doğru olan bu değişimden memnunum ama koruyamamaktan da korkmuyor değilim. Bütün hayatım boyunca depresyona sürekli meyilli birisi oldum ancak bu sene yaşadığım çok daha şiddetliydi. İnsanlara çok daha bağımlı hale geldim normalde içine kapanan ve bir şekilde kendi kendine iyileşen birisiyim. Ancak çok yakın zamanda aileme yaptığım bir ziyarette anladım ki her tükenmiş hissettiğimde beni hayata geri bağlayan bir takım komfor eşyalarım ve alanlarım vardı. Mesela bunlardan en önemlisi şu anda yanımda olmayan kütüphanem. Kütüphanemde yer alan birçok kitabı her ne kadar halihazırda okumuş olsam da bunların manevi değerleri büyük ve belirli bir takım düşünceleri ve amaçları bana hatırlatıp duruyorlar. Estetik olarak çok güzel durması bir yana benim çokça yaptığım bir aktivite rastgele bir kitabı veya bir çizgi romanı veya bir dergiyi elime alıp sayfalarını karıştırmak. Zaten okuyup etkilendiğim bir yayın üzerinden tekrardan geçince mesela o anılar ve duygular ani bir şekilde tekrardan canlanıyor ve beni içimde bulunduğum realiteden bir süreliğine de olsa koparıyor. Veya çoğunluğu bilhassa Ankara'da olan çeşitli mekanlar. Bunlar kimi zaman bir kitapçı kimi zaman bir restoran veya bir pub veya kimi zaman bir park falan oluyor. Ben henüz Almanya'da bu tarz bir duygu regülasyon sistemi geliştirecek kadar uzun bir süre bulunmadım maalesef. Gerçekten yakın olduğum çok az sayıda insan var ve bunlar dışında elimde hiçbir halt yok gibi hissediyorum. Ev benim için sadece bir sığınak gibi. Daha önceki evimde ve odamda hissettiğim safe zone görevi görme olayı yok. Evim hala benim için bir üretken olduğum alan olamadı daha çok uyumak ve yemek yapmak/yemek üzere zorunlu olarak kullandığım bir base gibi. Böyle olmasının en önemli sebeplerinden biri pek tabii yeni ev eşyalarımla henüz herhangi bir duygusal bağ geliştirmemiş olmam. Evet biliyorum çok saçma geliyor ama ben tıpkı insanlara olduğu gibi eşyalarıma da aşırı düzeyde bağlıyım. Hatta sanırım eşyalarıma daha çok bağlıyım. Belirli eşyalarımın yanında kendimi çok daha güvende ve huzurlu hissediyorum. Her şeyden önemlisi üretken olmaya başlıyorum. İşte önceden sahip olduğum ve şu anda olamadığım şeylerden birisi bu. Hayır, hayatımdaki sorunların kaynağı bu demiyorum ancak ciddi bir duygusal çöküş yaşadığımda o çöküşü hafifletecek unsurların yokluğu sebebiyle bu negatif duygu durumları bir döngüye dönüşüp beni kitledi. Son yaşadığım depresyonun bu kadar şiddetli geçmesinde bunun etkisi bence çok büyüktü. Bir diğer sorun da tabii ki sağlık idi sanırım. Kan değerlerimde düşük çıkan Ferritin ve B vitaminleri gibi beyin kimyasını doğrudan etkileyen şeyler vardı ve bunları -geçen hafta yaptırdığım yeni bir kan tahliliyle öğrendim ki- çözmüşüm. Kan tahlillerimde yer almayan ancak kan değerlerimde düşük olduğuna canı gönülden inandığım bir diğer şey de D vitamini. Tüm bunlar depresyonla doğrudan ilişkili şeyler. Özellikle D vitamini. Türkiye'de kışın bile güneşli günlerin sayısı azımsanamayacak kadar çok oluyor. Almanya'da durum böyle değil. Güneşli günlerin zaten çokça az olması bir yana bir de ben zaten dışarda çok fazla aktivite yapan birisi değilim. Hayatım ev ve lab/üniversite arasında kısıtlı. Yani sürekli içerlerdeyim. Birkaç ay D vitamini takviyesi aldım üstüne bir de yaz geldi. Psikolojimi toparlamamda tüm bunların da eminim büyük bir etkisi olmuştur. Bir diğer çok önemli faktör ise, fiziksel olarak daha fazla hareket etmeye başladım. Evet her gün bisiklet sürüyorum falan ama artık ağırlık antrenmanları da yapıyorum. Beslenmeme genel olarak daha çok dikkat ediyorum. Daha çok dikkat ediyorum dediğime bakmayın hala sağlıksız besleniyorum tabii ki ancak "daha iyi". Bu da bir şey.

Bu blogu okuyan bütün Türkiyelilerin bildiği üzere yakın zamanda Deniz Göktaş tutuklandı. 1 Haziran 2026'da Harbiye tiyatrosunda yaptığı bir komedi stand up gösterisinin YouTube'a yüklenmesinin ardından dine hakaret suçuyla hapse tıktılar. Ancak hepimiz biliyoruz ki dine hakaret işin kılıfı. İktidarı ve yargı çevrelerini asıl rahatsız eden şey R.T. Erdoğan hakkında yapılan ofansif mizah oldu. Türkiye'de siyasi mizah yapanların veya basit bir eleştiri yayınlayanların ve/veya gazetecilerin yozlaşmış yargı yoluyla susturulması zaten ezelden beri alışık olduğumuz normal bir durum. Ancak bu gösteriyle ilgili benim asıl ilgimi çeken şey bütün bu alışılagelmiş süreç ve zaten bildiğimiz konuların ofansif mizaha dökülmesi değildi. Mizah kısmı zaten büyük resme bakacak olursam ilgimi hiç çeken bir şey değil çünkü bu tür bir mizah için Deniz Göktaş'ı izlememe gerek yok kendi arkadaş grubumla çok çok daha ofansif düzeyde bir üslup ile mizah yapıyoruz zaten. Benim bu gösteride asıl ilgimi çeken nokta kapanış kısmı oldu. Deniz kız arkadaşından ayrılık hikayesini de gösteriye dahil etmiş, benim gösterinin dizayn edilişi ve kapanış kısmında anlatılanlardan ve o kısmın anlatılış şeklinden anladığım şey bu adam bu gösteriyi yaparken zaten hapse girme, cezalandırılma niyetiyle bunları yapmış. Yakın bir zamanda yeni bir saç traşına sahip olması gibi bir durum da dahil olmak üzere hayatında majör bir takım değişiklikler geçirmesinden de anladığım kadarıyla aşk psikolojisi altında kendisini cezalandırıyor. Yani bence olayın Erdoğan üzerinden masumane bir şekilde mizah yapması ve hapse girmesiyle bir ilgisi yok. Deniz çok zeki birine benziyor ve hepimiz gibi bu ülkede nelere nasıl hakaret edilirse başına iş geleceğini de çok iyi biliyor. Politik bilinci yüksek ve gündemi takip edip doğru bir şekilde okuyabilen biri. E salak mı bu herif kendisini kasten hapse soksun o zaman? Gösterinin adı Ölü Deniz, sahnede arkasında duran ve Deniz'i tasviren ölü bir kafa figürü. Bu adam isteyerek girdi o hapse, ancak siyasi sebeplerden ötürü yapmadığı konusunda bir yorumum var. Bunu neden açıklıyorum? Çünkü durumun gerçekten bu olduğunu düşünerek çokça ağladım. Bu kanıya varana kadar hapse girmesi çok da umrumda değildi ancak bu boyutta hikaye değişiyor. Bir insan gerçekten sevince nelere kadir olduğunun çok bariz bir kanıtı resmen. Böylesine samimi insanlara pek denk gelemiyorum maalesef. Aferin Deniz. Çok saygı duyulası bir lavuksun.

Darwin'in doğal seçilim teorisini ibadullah hepimiz biliyoruz ama evrim ve bilhassa insan evrimi konuşulurken istisnasız her zaman atlanan ve üzerinde durulmayan Darwin'in bir diğer dahiyane gözlemlerinden bir diğeri ise cinsel seçilim. Cinsel seçilim nedense yeterince credit almıyor. Almanya'ya taşındıktan sonra ve belli bir zaman geçirdikten sonra fark etmeye başladığım en önemli şeylerden birisi insanların eş seçimleri üzerindeki tercihlerin ne kadar farklı olduğuydu. Yalnızca dış görünüş anlamında değil ancak karakteristik özellikler nezdinde de burada çok daha farklı bir süreç işliyor. Ve bunu insanların nasıl giyindiğinden nasıl konuştuğuna kadar birçok durumda fark edebilirsiniz. Kültürel farklılıklardan bahsetmiyorum. Kültür çok daha derin bir şekilde istatistiksel olarak ele alınmasını gerektiren genel bir olgu iken benim bahsettiğim farklılıklar bireysel düzeyde tezahür eden farklılıklar hep. Şu anda Geoffrey Miller'ın Sevişen Beyin kitabını okuyorum. Kitap cinsel seçilimin mekanizmalarından tarihine kadar birçok şeyi açıklıyor ve daha önceden gözümün önünde olmasına rağmen cinsel seçilimle ilgili olarak fark etmediğim en önemli iki unsur bunun çok daha birey düzeyinde olduğu ve tür içi rekabet olarak öne çıktığı. Yani doğal seçilim daha çok bütün bir türü bütün olarak baskılarken ve asıl amacı türün genel olarak hayatta kalması üzerine mekanizmalar geliştirmek olurken cinsel seçilim aynı tür içinde oluşan farklılıkların çiftleşme üzerine olan etkileri sebebiyle tür içinde belirli bireysel/karakteristik özelliklerin daha fazla tercih edilmesi üzerine kurulu. Yani doğal seçilimde rekabet iki tür arasında cinsel seçilimde ise aynı tür içerisinde bireyler arasında. Nedense cinsel seçilimden her bahsedildiğinde şu anasını siktiğimin tavus kuşlarının kuyrukları üzerinden analojiler kurularak açıklanıyor. Kendi türümüze neden bakılmıyor çok merak ediyorum. Bütün insansılara oranla insanlarda yani bizlerde cinsel organlar ortalamada inanılmaz büyük. Ne şempanzelerde ne bonobolarda ne gorillerde cinsiyet fark etmeksizin cinsel organ / vücut oranı bu kadar büyük değil. İnsanlarda cinsel seçilim baskısının hangi yönde olduğuna dair kanıtlardan birisi de bu değil mi? Bu anasını siktiğimin yazarları neden sürekli kuş da kuş kuş da kuş diye dolaşıyor anlamış değilim. İnsanlarda cinsel seçilim sadece görünüş üzerinden de olmuyor tabii ki, zeka ve yaratıcılık çok önemli bir faktör evet. Ancak yine cinsiyet fark etmeksizin, çok zeki ve sanatsal yaratıcılığı aşırı yüksek ancak konvansiyonel olarak aşırı çirkin bir erkek veya kadının karşı cins tarafından tercih edilme olasılığının yine de düşük olduğu da aşikar. Her ne kadar kendimizi aşırı rasyonel, o kadar bilim ve teknolojide ilerlemiş bir tür olarak lanse etsek de sandığımız kadar prefrontal cortex odaklı yaşamıyoruz :) ve n'olur yanlış anlamayın bunu bir problem olarak asla görmüyorum. Görünüş estetiğinin eş seçimi üzerinde baskın kriter olması bence oldukça doğal bir durum hatta en önemli kriter olması dahi bence aşırı doğal ve hatta beklenen ve hatta olması gereken bir olgu bence. Yani bence durumu idealize etmeyi bırakmalıyız biraz. Ancak bu durumda dikkat edilmesi gereken başka problemler ortaya çıkıyor, onlardan birisi de cinsel seçilim baskısının gerekenden fazla öne çıkması. Kitapta tartışılan bir diğer durumlardan birisi de bu, eğer cinsel seçilim baskısı çok artarsa, yani aranan standartlar gerekenden fazla artarsa bu türün yok olmasıyla sonuçlanabilir. Şu anda insan nüfusunun absürt biçimde fazla olması bu durumun bir nebze önüne geçiyor çünkü kültür varyetesi çok yüksek ve cinsel seçilim tür içerisinde bireyler arasında yaşanan bir olgu olduğu için farklı kültürlerde farklı şekilde ve sonuç olarak farklı standart eşikleriyle gerçekleşen bir durum. Yani türün yok olmasıyla tabii ki sonuçlanmasa da tür içerisinde belli kültürlerin diğerlerine daha baskın hale gelmesiyle sonuçlanabilir. Dünyada bazı kültürlerde daha fazla/az çocuk yapılmasının tek sebebinin sosyoekonomik gelişmişlik durumu olmadığını düşünüyorum. Veya sebep sonuç olarak bunu ele almamalıyım çünkü ben de bilmiyorum ancak bu tarz olguları yorumlarken yalnızca sayısal olarak ölçebildiğimiz somut verileri ele alarak bence çok büyük hata yapıyoruz. Bu parametrelerin de çoğu zaman istatistiksel olarak ele alındığını ve bireysel düzeyden daha çok bütün toplumu ele aldığını unutmayalım. Böyle yapılması çok daha sezgisel ve mantıklı geliyor çünkü daha kanıtlanabilir ve daha az spekülatif gibi duruyor. Çünkü olayları bireyler nezdinde değerlendirmeye başladığınız anda artık her şey daha spekülatif olmaya başlayacak çünkü her birey farklı falan filan falan filan. Bunun yerine siktiriboktan bir iki gayrisafi yurtiçi hasıla verisi veya harita üzerinde üç beş tane boyama yaparak farklı renkler ve sayılar üzerinden salakça yorumlar yapmak daha bilimsel geliyor ve bir nebze öyle de. Ancak bana sorarsanız büyük resmi hiçbir şekilde yansıtmıyorlar. Topladığımız verilerin tamamen doğru olmaması bir yana, bu verilerin neyi temsil ettiği konusunda temkinli olmak çok önemli. Dünyada gelişmiş diye bildiğimiz bütün bu zengin ülkelerde depresyon ve anksiyete gibi psikolojik bozuklukların daha yüksek olması, kimilerince bu ülkelerde tanısal tıbbın daha erişilebilir olmasıyla ilişkilendiriliyor. Öyle mi lan sahiden? Yani mesela bu ülkelerde yalnız yaşama oranlarının veya kültürel olarak bu ülkelerde insanların daha bireyci olmasının, bireysel yaşamanın gündelik hayatta daha fazla yer edinmesinin vs hiçbir etkisi yok değil mi? Aynı argümanlara göre mesela otizm spektrumunda olan insanların sayısının batıda daha yüksek olmasının sebebi de yine tanısal tıbba olan erişimin daha yüksek olması. Bu lavuklara göre mesela ABD'de otizmin Libya'dakinden daha yüksek olmasının tek sebebi bu beyaz zengin lavukların psikiyatristlere daha kolay erişebilmesi. Yanlış anlamayın, ben bu argümanın doğru olduğunu düşünüyorum, ancak tek sebebi buymuş gibi ele almak ve global olarak her kıtada her yeni doğacak çocuğun belli sabit bir oranla otistik doğma ihtimali olduğu üzerinden ülkeler arası oluşan bu farklı istatistikleri sadece ve sadece tanısal tıp erişimi üzerinden yorumlamak çok salakça. Şimdi birisi çıkıp da hayır abi otizm Almanya'da ortadoğu ülkelerinde olduğundan daha yaygın dese bunu nasıl test edeceğiz? Dünya Sağlık Örgütü, Birleşmiş Milletler, Galaktik İmparatorluk, ne varsa hepsi seferberlik ilan edip dünyadaki 8 milyar insanın tamamını tıbbi kontrolden geçirmeden bunu anlamamızın bir yolu var mı? Bence var, ve hayır, örneklem üzerinden ekstrapolasyon yapmamıza gerek bile yok bence. Bunu izotop jeokimyası alanında çalışan biri olarak söylemekten nefret ettiğimi belirtmeliyim, ama insanları ve toplumları anlamaya çalışırken bence sübjektif yargılara ve sezgisel çıkarımlara daha fazla yer vermeliyiz ve sırf sayısal veri diye bilimsel ve doğru gibi gözüken bu yaklaşımlardan uzaklaşmalıyız. Ben iddia ediyorum ki LGBT cinsel yönelimi içerisinde olan insanların ''gerçek'' oranları bile ülkeden ülkeye değişiyor ve sandığımızdan çok daha fazla değişiyor. Kendini LGBT olarak tanımlayan insanların sayısındaki ülkeden ülkeye değişen bu büyük farklılıkların tek sebebinin insanların gizli gay olması korkması vs olmadığı kanaatindeyim. Tıpkı otizm konusunda olduğu gibi bu konuda da politik doğrucular insan türünü ideal mükemmel sanki yaratılmış bir unsur gibi ele alıp dünyanın her kıtasında her ülkede her kültürde her yeni doğan insanın cinsel yöneliminin belirli spesifik bir yönelim nezdine dahil olma olasılığının sabit olacağını savunuyorlar. Tabii ki sabit olamaz ancak benim kast ettiğim bu duraysızlık istatistiksel hata payından çok daha yüksek bir farklılık. Cinsel seçilimi en başta ele aldım tam da bu yüzden. Bana soracak olursanız farklı kültürler farklı cinsel seçilim baskılarıyla yapısal olarak farklı beyinleri, farklı kimyaları seçilim baskısıyla nüfus içerisinde zamanla çoğaltıyor. Cinsel seçilim ile penis büyüklüğü gibi kolay fark edilir bir şeyi yorumlamak çocuk oyuncağı. Asıl araştırılması gereken durumlar bence psikolojik olgular olmalı. Çünkü biliyoruz ki insanlar eş tercihlerini tamamen dış görünüş üzerine tabii ki yapmıyor. Yukarda belirttiğim üzere bu bana sorarsanız hala en önemli unsur, ancak finalize eden unsur değil sadece yapbozun en büyük parçası. Doğal seçilim üzerinden evrim hakkında geçtiğimiz yüz yılda sayısız araştırma yapıldı. Bence bilim dünyası olarak dikkatleri daha çok cinsel seçilim üzerine vermeliyiz artık.

Yaklaşık iki ay önce EGU sebebiyle Viyana'daydım. Sanırım blogda bundan hiç bahsetmedim, ancak EGU'dan ziyade vaktimi ve dikkatimi harcadığım şey oradaki Doğa Tarihi Müzesi oldu. Şansıma gittiğim esnada bir fotoğraf sergisi vardı ve sergi içerisinde ABD'de yer alan çok büyük bir Hidroponik tarım tesisinin fotoğrafı karşısında büyülendim. İlgili görsel karşısında yaklaşık yarım saat volta attım. Hidroponik tarım çokça kafa yorduğum ve zamanı gelince önce hobi olarak daha sonra ciddi bir şekilde girişmek istediğim bir iş çünkü. Buna bu kadar ilgi duyma sebebim ise dikey bir şekilde yapılabilir olması ve konvansiyonel tarıma nazaran otomasyona daha müsait olması. Mesela bir gün bir nükleer savaş çıksa ve bunker'lara kendimizi kapatsak normal tarımdansa hidroponik tarım yapmak çok daha kolay olacak gibi duruyor. Veya bir gün Mars'ı kolonize etmeye başlarsak hidroponik tarımsız yol almayacağız gibi duruyor. Benim hobi olarak yapmak istediğim şey ise tamamen otomasyon obsesyonumdan kaynaklı. Kendi kendini işleten bir düzenek kurmak istiyorum. Işığı ve suyu otomatik olarak ayarlayan kapalı bir sistem. Mikrokontrolcülerle bunu yapması çok kolay olmalı. İnsansız hasat ne kadar mümkün bilemiyorum açıkçası ancak yeterince para bulabilirsem bir robot kolu ve yapay zeka destekli kamera ile doğru şekilde hasat yapılması ve hasat edilen ürünlerin belli bir yerde toplanması da pek tabii mümkün olmalı diye düşünüyorum. Ben her türlü otomasyona bayılırım çünkü kendim günlük hayatta neredeyse hiçbir işimi tam anlamıyla bitiremem. Deadline'lar ile çok sorun yaşarım. Her işimi son anda hallederim. Her zaman her şeyi erteleme alışkanlığım var. Eğer bir iş benim için rutinleşmemişse sıkıntı büyük demektir çünkü o işe başlama ve bitirme konusunda çokça sorun yaşayacağım anlamına gelir bu. Otomasyonda ise sürekli kaygılanmak zorunda değilsiniz. Otomasyon sonuçta. Kendi kendini işletiyor. Benimki gibi sorunlu beyinlere sahip insanlar için resmen nimet.